|
Ζάκυνθος^ Pock Marks Τα pock-marks, σύμφωνα με την απόδοση από το ‘Γλωσσάριο Γεωλογικών όρων’ (Δερμιτζάκης και Θεοδώρου, Αθήνα 1994) είναι Φλυκταινοειδή Κοιλώματα, αν και ο όρος αυτός δεν χρησιμοποιείται στην πράξη και αντ’ αυτού επικρατεί η αγγλική ονομασία, τουλάχιστον στην Ωκεανογραφική κοινότητα. Πρόκειται για κοιλώματα ή μικρούς κρατήρες, που εμφανίζονται κατώτερα από την επιφάνεια του πυθμένα, με βάθος 5-200 m και διάμετρο που ποικίλει από μερικά μέτρα έως και 4 km (Βόρειος Θάλασσα). Τα τοιχώματά τους είναι συχνά απότομα με μεγάλες κλίσεις και συχνά εμφανίζουν μικροκατολισθήσεις. Το αίτιο της δημιουργίας των pock-marks δεν είναι αποσαφηνισμένο πλήρως. Η πιο επικρατής άποψη θεωρεί ότι είναι διαβρωσιγενούς προέλευσης. Η διάβρωση προκαλείται από ανάδυση αερίων υδρογονανθράκων από υπο-επιφανειακά στρώματα προς την επιφάνεια της θάλασσας, τα οποία ανερχόμενα ανασηκώνουν και παρασύρουν το συνήθως λεπτόκοκκο υλικό των ιζημάτων του πυθμένα, με αποτέλεσμα τη δημιουργία των κοιλωμάτων, όπου επικρατεί χονδρόκοκκο υλικό. Άλλες εκδοχές συνδέουν τη δημιουργία τους με τη σεισμικότητα, ή την ανάβλυση γλυκών νερών. Τα pock-marks εντοπίζονται με διάφορες μεθόδους, όπως η λιθοσεισμική διασκόπηση (συνήθως με συστήματα που εκπέμπουν σε υψηλές συχνότητες 3.5 kHz), με πλευρικά ηχοβολιστικά (Side Scan Sonar) και πιο πρόσφατα με συστήματα πολυδεσμικής βαθυμετρίας μεγάλης διακριτικής ικανότητας (swath bathymetry). Σύμφωνα με την πρόσφατη εργασία συναδέλφων από το Πανεπιστήμιο της Πάτρας (Hasiotis T., Papatheodorou, G., Ferentinos, G., 2002: Geo-Marine Letters 22, 142-149), τα pock-marks εμφανίζονται σε όλο τον ωκεανό σε βάθη από 30 έως 3000 m. Παρόλο που στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί πολλές εμφανίσεις υπο-επιφανειακών ιζημάτων πλούσιων σε αέρια, πεδία pock-marks έχουν αναφερθεί σε λίγες περιοχές, μια απο τις οποίες είναι μια ζώνη πλάτους 0.85 km και μήκους 3.5 km, μεταξύ Κυλλήνης και Ζακύνθου (χωρίς όμως να αποκλείεται να εκτείνονται σε ευρύτερη περιοχή). Συνολικά στην περιοχή έρευνας εντοπίστηκαν 5 pock-marks σε βάθη 15-160 m. Έχουν διάμετρο 180-580 m, βάθος 15-61 m και κλίσεις 10-43%. Κατά τη διάρκεια των εργασιών στα πλαίσια του Ναυτίλου-2006, προβλέπεται η ακριβής βαθυμετρική αποτύπωση του πυθμένα με το πολυδεσμικό σύστημα SEABEAM 2120 που είναι μόνιμα εγκατεστημένο στο Ω/Κ Αιγαίο. Μετά τον εντοπισμό των pock-marks θα ακολουθήσει οπτική έρευνα με το βαθυσκάφος Θέτις ή/και το ROV MaxRover. Με τον τρόπο αυτό θα γίνει μια πιο άμεση παρατήρηση των γεωμορφολογικών δομών των pock-marks (π.χ. κατολισθήσεις, εκτίμηση ποιότητας ιζημάτων, κλπ.). Είναι επίσης πιθανό να εντοπιστούν ενεργές περιοχές ανάδυσης αερίων (συνήθως πρόκειται για μεθάνιο). Σε αντίστοιχες περιοχές όπου υπάρχουν υποθαλάσσιες εκλύσεις μεθανίου αναπτύσσονται βενθικές βιοκοινωνίες με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Πρόκειται κυρίως για οργανισμούς όπως μικρόβια, δίθυρα, και σκουλήκια, τα οποία τρέφονται με μεθάνιο. Τέτοιοι οργανισμοί έχουν παρατηρηθεί σε διάφορα βάθη σε pock-marks από τα οποία διαφεύγει αέριο. Αυτές οι βιοκοινωνίες είναι γνωστές πια σαν βιοκοινωνίες ‘ακραίων περιβαλλόντων’ (extreme environment benthic communities). Οι πληροφορίες για τα Pock Marks προετοιμάστηκαν από τον Άρη Καραγεώργη.
^ Zάκυνθος Κόλπος Λαγανά ή .... πως βρήκε η χελώνα το ιδανικό σπίτι! Και όταν λέμε ιδανικό εννοούμε ότι καλύτερο δεν γίνεται... και καταλαβαίνουμε ότι η φύση έχει να μας διδάσκει ακόμα άπειρα πράγματα. Εκατομμύρια χρόνια πριν, δημιουργήθηκαν εκείνες οι περιβαλλοντικές συνθήκες (βάθος, ιζήματα, προσανατολισμός) που στη συνέχεια επέτρεψαν στις χελώνες Caretta caretta να εγκατασταθούν σ΄ αυτό το νησί και ειδικότερα στην παραλία του Λαγανά, παρέα με την Άρτεμη και τον Απόλλωνα, πριν ακόμα εμφανιστούν οι άνθρωποι. Το ομαλό πρανές που κατεβαίνει από την παραλία μέχρι τη θάλασσα είναι η φυσική «γλίστρα» που βοηθά τόσο τα μεγάλα όσο και τα μωρά στις μετακινήσεις από και προς τη θάλασσα, η άμμος που καλύπτει το βυθό έχει εκείνη τη βελούδινη, απαλά ανατριχιαστική υφή που επιτρέπει το καλύτερο γλίστρημα, ενώ η χωροθέτηση της ακτής τις προφυλάσσει πλήρως. Και σαν να μην έφτανε, το «σπίτι» αυτό περιβάλλεται από τον ιδανικότερο κήπο, ένα από τα καλύτερα ανεπτυγμένα λιβάδια της Posidonia oceanica του ελληνικού χώρου. Φαίνεται ότι ακόμα και για την Ποσειδώνια η Ζάκυνθος έχει κάτι ξεχωριστό, αφού τα όρια εξάπλωσης σε βάθος στον κόλπο αυτό είναι μεγαλύτερα, κατεβαίνοντας ακόμα και στα 40 μέτρα, ενώ συνήθως το φυτό αυτό δεν κατεβαίνει κάτω από τα 30 μέτρα. Το λιβάδι αγκαλιάζει και συγκρατεί το αμμώδες υπόστρωμα, ενώ συγχρόνως προσφέρει καταφύγιο σε εκατοντάδες άλλα είδη και... τροφή για τις χελώνες! Το πλούσιο περιβάλλον της περιοχής αλλάζει όψη όσο πλησιάζουμε τις βραχώδεις ακτές, αλλά και τις βραχώδεις νησίδες Μαραθονήσι και Πελούζο, με χλωρίδα και πανίδα τυπικές του σκληρού υποστρώματος, με μεγάλη ποικιλότητα μορφών και χρωμάτων. Σας εντυπωσίασαν τα «παιχνίδια» της φύσης στον Κόλπο του Λαγανά: Μη βιαστείτε να φύγετε! Στις δυτικές ακτές, κοντά στον οικισμό Κερί και την ομώνυμη λιμνοθάλασσα μπορείτε να παρατηρήσετε μια φυσική ανάβλυση πετρελαίου, φαινόμενο γνωστό από τα αρχαία χρόνια που συνεχίζει μέχρι σήμερα. Μέχρι εδώ η περιγραφή είναι εκείνη ενός παράδεισου στη γη, όπου όλα βαίνουν καλώς και τίποτα δεν διαταράσσει την ισορροπία του τοπίου. Αλλά, επειδή πάντα υπάρχει ένα αλλά, κάποια στιγμή εμφανίζεται ο άνθρωπος και φέρνει τα βάσανα... Έτσι και εδώ, η εμφάνιση του ανθρώπου και η ακόλουθη «ανάπτυξη» του ανθρώπινου είδους προκάλεσαν όχληση στο φυσικό περιβάλλον, τόσο στις χελώνες όσο και στην Ποσειδώνια. Με το πέρασμα του χρόνου, ο τουρισμός και η αλιεία έγιναν οι εχθροί αυτού του φυσικού παράδεισου, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα, γεγονός που δημιούργησε την ανάγκη προστασίας του, με την ίδρυση του Θαλάσσιου Πάρκου. Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου (Ε.Θ.Π.Ζ.) αποτελεί τον πρώτο Φορέα διαχείρισης Προστατευοµένων Περιοχών στην Ελλάδα. Η ανάγκη δημιουργίας του προέκυψε κυρίως ως βασική υποχρέωση της Ελληνικής Πολιτείας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση σε σχέση µε την προστασία του βιοτόπου αναπαραγωγής της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta στη Ζάκυνθο και µμάλιστα κάτω από τη διεθνή πίεση εν όψει της εκδίκασης της σχετικής υπόθεσης κατά της χώρας µας στο Ευρωπαϊκό δικαστήριο των Κοινοτήτων. Το Ε.Θ.Π.Ζ. είναι Νοµικό Πρόσωπο Ιδιωτικού δικαίου υπό την εποπτεία του Υπουργείου ΠΕ.Χ.Ω.Δ..Ε., µε σκοπό λειτουργίας του τον σχεδιασµό, την επιτήρηση και εφαρµογή των µέτρων προστασίας, όπως αυτά ορίζονται στο Προεδρικό διάταγµα χαρακτηρισµού του (ΦΕΚ 906/., 22.12.1999), καθώς επίσης και την προώθηση διαχειριστικών πρακτικών στο πλαίσιο της βιώσιµης ανάπτυξης. Φεύγοντας από τον Κόλπο του Λαγανά και κατευθυνόμενοι προς Βορρά, στις βορειοανατολικές ακτές του νησιού συναντάμε τις «γαλάζιες σπηλιές», που εκτός από τη φυσική τους ομορφιά μας επιφυλάσσουν (ελπίζουμε) μια άλλη έκπληξη: την παρουσία της μεσογειακής φώκιας Monachus monachus. Οι πληροφορίες για την Ζάκυνθο προετοιμάστηκαν από την Antonella Pancucci |
