Κορινθιακός Κόλπος

ΥΠΟΘΑΛΑΣΣΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΙΚΗΣ

Η καταστροφή της Αρχαίας Ελίκης από σεισμό το 373 π.Χ. είναι μία από τις πιο εντυπωσιακές, από άποψη μεγέθους, περιπτώσεις καταστροφικών φαινομένων στην Αρχαιότητα. Είναι ενδεικτικό ότι μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί ικανοποιητική εξήγηση για το τι ακριβώς συνέβη εκείνη τη χειμωνιάτικη βραδιά και οδήγησε στην καταστροφή και τον κατακλυσμό μιας ολόκληρης πόλης.

Η Αρχαία Ελίκη ήταν η ‘πρωτεύουσα’ της Αχαϊκής Κοινοπολιτείας. Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς Παυσανία (“Αχαϊκά”) και Στράβωνα (“Γεωγραφικά”) βρισκόταν 40 στάδια (7,2 χλμ.) ανατολικά από το Αίγιο και 12 στάδια (2,2 χλμ.) από την τότε ακτή, μεταξύ των ποταμών Σελινούντα και Κερυνίτη. Σύμφωνα με τους ίδιους συγγραφείς, στην εποχή τους ο Σελινούντας διερχόταν από τα ανατολικά κράσπεδα του Αιγίου. Αν αυτή η πληροφορία είναι αληθινή, τότε οι εκβολές του ποταμού θα πρέπει να ευρίσκοντο στο Ακρ. Γύφτισσα, το οποίο πράγματι αποτελεί παλαιότερες εκβολές του Σελινούντα.

Όπως μαρτυρούν οι ίδιοι συγγραφείς η Αρχαία Ελίκη καταστράφηκε ολοκληρωτικά από έναν πολύ ισχυρό σεισμό που έλαβε χώρα τον χειμώνα του 4ου έτους της 101ης Ολυμπιάδας, δηλαδή μεταξύ Νοεμβρίου 373 π.Χ. και Φεβρουαρίου 372 π.Χ.. Ο σεισμός συνοδεύτηκε από μεγάλο παλιρροιακό κύμα (τσουνάμι) που κατέκλυσε την πόλη, ενώ όταν επήλθε ισορροπία της θάλασσας, τα ερείπια της πόλης ευρίσκοντο πλέον σε μικρό βάθος κάτω από την στάθμη της θάλασσας.

Το γεγονός αυτό της βύθισης της αρχαίας πόλης κάτω από τη στάθμη της θάλασσας είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό αν υπολογισθεί η αρχική απόσταση των 2,2 χλμ. της πόλης από την ακτή πριν τον σεισμό. Η μέση κλίση του σημερινού αλλουβιακού πεδίου της περιοχής είναι μικρότερη από μία μοίρα (1ο). Αν δεχθούμε ότι η μέση κλίση της περιοχής κατά το 373 π.Χ. ήταν παρόμοια, τότε η Αρχαία Ελίκη ευρίσκετο σε υψόμετρο 20 μ. από τη θάλασσα τουλάχιστον. Οι αρχαίοι συγγραφείς Παυσανίας και Στράβων αναφέρουν ότι τα ερείπια της πόλης ήταν διακριτά στον πυθμένα της θάλασσας και ότι το βυθισμένο άγαλμα του Ελικώνιου Ποσειδώνα, το ιερό άγαλμα της Αρχαίας Ελίκης, αποτελούσε εμπόδιο για τα δίχτυα των ψαράδων της περιοχής για πολλά χρόνια μετά τον σεισμό.

Από τότε μέχρι σήμερα η περιοχή της Αρχαίας Ελίκης έχει υποστεί αρκετές φορές τις καταστροφικές συνέπειες των σεισμών, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αυτά του 1861 μ.Χ. και του σεισμού του Αιγίου (Ms:6,1) του Ιουνίου 1995. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις προκλήθηκαν σημαντικές καταστροφές και παρατηρήθηκαν εκτεταμένες παράκτιες ολισθήσεις με αποτέλεσμα να υποχωρήσει η ακτογραμμή κατά εκατοντάδες μέτρα και σε μήκος αρκετών χιλιομέτρων μεταξύ του Ακρ. Γύφτισσα και του Διακοφτού.

Την τελευταία δεκαετία, μετά τον σεισμό του Αιγίου, πραγματοποιήθηκαν από το ΕΛΚΕΘΕ και από άλλους φορείς, όπως το Πανεπιστήμιο Πάτρας, συστηματικές έρευνες, από τις οποίες ανακαλύφθηκε ότι στον βυθό του Κορινθιακού Κόλπου υπάρχουν μεγάλα ρήγματα και μεγάλες υποθαλάσσιες κατολισθήσεις.

Από τα στοιχεία αυτά αλλά και από τις παρατηρήσεις των διαφόρων φαινομένων που εκδηλώθηκαν στους πρόσφατους σεισμούς προκύπτει ότι οι παράκτιες ολισθήσεις και οι υποθαλάσσιες κατολισθήσεις είναι σχετικά συχνές στην περιοχή αυτή.

Κατά τη διάρκεια των υποθαλάσσιων ερευνών στην περιοχή μεταξύ Αιγίου και Διακοφτού, μπροστά από τα Βαλημίτικα, παρατηρήθηκαν κάποιες περίεργες δομές σε βάθος λίγων μέτρων κάτω από τον βυθό. Από την ερμηνεία των γεωφυσικών δεδομένων προέκυψε ότι πιθανόν οι δομές αυτές να μην είναι φυσικής προέλευσης. Η περιοχή στην οποία παρατηρήθηκαν είναι στην υποθαλάσσια απότομη πλαγιά του Κορινθιακού Κόλπου, σε βάθος 200 μέτρων περίπου.

Αυτή ακριβώς η περιοχή θα είναι ένας από τους στόχους της ερευνητικής αποστολής ΝΑΥΤΙΛΟΣ-2006. Σκοπός μας είναι να ερευνήσουμε τον βυθό εκεί που πιθανόν βρισκόταν η Αρχαία Ελίκη, η εκεί που παρατηρήθηκαν οι ‘περίεργες δομές’. Παράλληλα θέλουμε να διαπιστώσουμε σε ποιά έκταση οι υποθαλάσσιες κατολισθήσεις επηρεάζουν την διαμόρφωση του βυθού και τι φαινόμενα μπορούν να παρατηρηθούν σήμερα στον βυθό της απότομης πλαγιάς του Κορινθιακού Κόλπου.

Οι πληροφορίες για την Αρχαία Ελίκη προετοιμάστηκαν από τον Δημήτρη Σακελλαρίου και τον Βασίλη Λυκούση